دخانیات
توتون همراه با کاغذ و فیلتر و برخی افزودنی ها، مواد تشکیل دهنده اصلی سیگار هستند. سوختن این مواد با هم موجب پدید آمدن بیش از ۷۰۰۰ ماده سمی و ۷۰ ماده سرطان زا می شود. شواهد علمی نشان می دهد که مصرف انواع محصولات دخانی (شامل سیگار، پیپ و قلیان) به هر شکلی مضر بوده و باعث مرگ و میر و ناتوانی می شود.
سیگار پر مصرف ترین انواع مواد دخانی در سراسر جهان است و آمار افراد سیگاری بخصوص در بین نوجوانان همچنان رو به افزایش است. مواد سمی و سرطان زای موجود در دود سیگار و قلیان دارای انواع پرشماری از مواد شیمیایی است که اثرات سوء شدید بر روی اندام های مختلف بدن دارند..
• مصرف سیگار موجب مشکلات قلبی ، سکته، آب مرواید ، بیماری های مزمن ریوی، آمفیزم و سرطانهای ریه ، خون، دهان، گلو، معده، لوزالمعده، گردن، کلیه، نای و مثانه می شود.
• نیکوتین، قطران (تار) و مونواکسید کربن، خطرناک ترین مواد شناخته شده در سیگارند.
• به طور متوسط 90 % سرطان های ریه به دلیل مصرف سیگار است.
• مرگ و میر ناشی از ابتلا به سرطان در میان افراد سیگاری تقریبا دو برابر افراد غیر سیگاری است.این عدد در سیگاری های پر مصرف، ممکن است به چهار برابر نیز برسد.
• مصرف سیگار توسط جوانان احتمال سوء مصرف مواد دیگر را بالاتر می برد.
• سیگار کشیدن در سنین پایین احتمال ابتلا به سرطان ریه را در فرد بیشتر می کند.
• هرچقدر سن شروع مصرف سیگار پایین تر باشد، احتمال اعتیاد به نیکوتین در فرد بیشتر است.
• مصرف سیگار سلامت عمومی فرد را به خطر می اندازد.
• افراد سیگاری، تقریباً دو تا چهار برابر افراد غیر سیگاری ، در معرض بیماری های قلبی و عروقی هستند.
•هر نخ سیگار حدود۵.۵ دقیقه از عمر فرد میکاهد.
• افراد سیگاری حدود ۱۳-۱۴ سال زودتر از افراد غیر سیگاری فوت می کنند.
- مصرف سیگار سیر بهبودی فرد را به تعویق می اندازد.
- مصرف سیگار موجب تنفس بد، تغییر رنگ دندان ها، بوی بد دهان، کاهش ویتامین ث ، چروک پوست، کاهش توانایی در حرکات ورزشی، آسم، سرفه، گلو درد ، زخم معده ،فشار خون و ضربان قلب بالا می شود.
- مصرف سیگار در زنان باردار موجب زایمان زودرس یا تولد نوزاد با وزن پایین می شود.
- تار یا قطران در سیگار عامل سرطان زا ، سموم ملتهب کننده مژک ها عامل بیماری های ریوی،مونواکسیدکربن و فاکتورهای انعقادی عامل بیماری های قلبی/عروقی و بیماری های مادرزادی جنین و بالاخره نیکوتین عامل اعتیاد آور به شمار می آید.
- استفاده از تنباکو به هر طریقی موجب اعتیاد فرد می شود.
- .سیگار احتمال خطرات قلبی شامل سکته خفیف ، حمله قلبی ،بیماری های قلبی و عروقی و اتساع عروق را افزایش می دهد
- .نیکوتین ماده ای سمی است که استفاده از یک قطرة خالص آن موجب مرگ حتمی فرد می شود
- .نیکوتین ماده ای است که به منظور دفع آفات مورد استفاده قرار می گیرد
- .از تنباکوی بدون دود موجب سرطان های دهان، گلو، مری و فرسایش لثه و بالا رفتن احتمال خطر حملة قلبی می شود
- .پرتاب سیگار نیمه خاموش در اماکن عمومی یا شخصی ، سالانه باعث آتش سوزی های محلی ، خسارات مالی و مرگ و میر بسیار می شود
مضرترین مواد سمی موجود در مواد دخانی
- مادهً نیکوتین: نیکوتین سمی شدیدا کشنده و همان ماده اعتیاد آور دخانیات است. این ماده سبب انقباض عروق داخل بینی و فلج شدن حرکات مژک های داخل مخاط بینی شده و در تشدید سینوزیت و التهاب نواحی گوش و حلق و بینی سهم بسزایی دارد. همچنین باعث افزایش بروز سکته قلبی و افزایش قند خون می شود.
- قطران (تار): ذرات ریز موجود در سیگار در ریه ها جمع می شوند و پوسته ضخیم قهوه ای رنگی را تشکیل می دهد که قطران نامیده می شود و حاوی عوامل سرطان زا است.
- آرسنیک: نوعی گاز سیگار است که از طریق ریه، کبد، کلیه ها و طحال جذب بدن شده و پس از دو هفته در پوست، مو و استخوان جایگزین می شود، همچنین در بروز سرطان لب نیز نقش دارد.
- سیانیدریک اسید (جوهر بادام تلخ ): این ماده کشنده هنگام استعمال دخانیات تبخیر شده و وارد ریه ها و سپس خون می شود و تنفس را مختل می کند.
- مواد رادیواکتیو (پرتوزا): این مواد پس از مدتی استعمال دخانیات در ریه ها جمع شده و وارد خون می شود و از آنجا به سایر اعضای حساس بدن می رسد. این تشعشعات از عوامل اصلی ایجاد سرطان بوده و بر روی ریه، چشم، خون و پوست عوارض جبران ناپذیری باقی می گذارند.
- آمونیاک: یکی از عوامل مهم در ایجاد تحریک و تخریب بافت ها به ویژه ریه در جریان استعمال دخانیات است.
- کربور های هیدروژن: این مواد پس از جذب وارد خون و سراسر بدن شده و خطر ابتلا به سرطان را در تمام بافت های بدن به ویژه مجاری تنفسی تشدید می کنند.
آیا می دانید هر سال چقدر برای دخانیات هزینه می شود؟
علاوه بر آثار زیان بار مصرف سیگار بر بدن، هزینه های اقتصادی مصرف دخانیات نیز یکی از آثار سوء مصرف آن محسوب می شود. بر اساس آخرین آمار سازمان جهانی بهداشت سالانه بیش از ۱۰ هزار میلیارد دلار برای دخانیات در جهان هزینه می شود. مطابق گزارش بانک جهانی و سازمان جهانی بهداشت بین دو تا سه برابر هزینه مصرف دخانیات، صرف درمان بیماری های ناشی از مصرف آن می شود. برای نمونه، در ایران، با درنظر گرفتن حداقل ده میلیون نفر سیگاری هزینه مصرف یک سال سیگار ۱۲ تریلون و ۶۰۰ میلیارد تومان برآورد میشود. درحالی که هزینه درمان در کشور ۲۴ تا ۳۶ تریلیون تومان در سال است.
بسیاری از ما درباره ضررهای ناشی از مصرف سیگار آگاهی داریم و نسبت به آن حساس هستیم، اما درباره قلیان این حساسیت وجود ندارد و متأسفانه قلیان به راحتی در همه جا و حتی در حضور اعضای خانواده و مهمانان دود می شود. نتایج تحقیقات و پژوهش های انجام شده در زمینه مصرف سیگار و قلیان در کشور حاکی از روند صعودی مصرف قلیان در جامعه و به خصوص در میان نوجوانان است.
بر خلاف باورهای عمومی، دود منتشره از قلیان حاوی مقادیر بی شماری مواد سمی است که به عنوان عوامل اصلی بروز سرطان ریه، بیماری های قلبی ــ عروقی و سایر بیماری ها شناخته شده اند و از آنجایی که نیکوتین موجود در دود حاصل از مصرف قلیان همانند سایر مواد دخانی اعتیادآور است، مصرف متناوب آن نیز در فرد مصرف کننده ایجاد اعتیاد می کند. فرد مصرف کننده، قلیان با استنشاق مقادیر بسیار زیادتر دود حیات زیستی خود را در معرض مواجهه با مقادیری مواد شیمیایی سرطان زا و گازهای خطرناک مثل منواکسیدکربن و فلزات سنگین و ترکیبات شیمیایی سرطان زای منتشره قرار می دهد. به ویژه، تنباکوهای میوه ای به دلیل افزودنی شیمیایی و مواد مضر به آنها می توانند باعث سرطان، انواع بیماری های خطرناک و کشنده، آلرژی، آسم و حساسیت شوند. کشیدن قلیان با استفاده از شیلنگ مشترک باعث انتقال بعضی بیماریها و آلودگیها مثل اگزمای دست و عفونت هایی مثل سل و ویروس تبخال و هلیکوباکتر معده (عامل زخم معده) خواهد شد . ضرر قلیان معادل ضرر ۱۰۰ تا ۲۰۰ نخ سیگار یا بیشتر است.
باورهاى غلط در مورد مصرف قلیان
- دود قلیان به واسطة مخزن آب این وسیله تصفیه می شود.
- دود حاصل از تنباکو حاوی مواد شیمیایی خطرناکی است که مسبب انواع سرطان اند .این مواد توسط آب تصفیه نمی شود.
- دود قلیان به اندازة دود سیگار اعتیادآور نیست، زیرا نیکوتین ندارد.
- تنباکو های رایج، همگی نیکوتین دارند، پس مصرف تنباکو به وسیلة قلیان نیز نیکوتین را وارد بدن می کند.
- استنشاق دود قلیان مشکلات ریوی ایجاد نمی کند.
- دود قلیان با وجود سرد شدن ، همچنان حاوی مواد شیمیایی تولید کنندة سرطان و ناسالم است.
- قلیان کشیدن از سیگار کشیدن سالم تر است.
- دود ناشی از قلیان اگر از سیکار خطرناک تر نباشد، بی ضرر تر نیست. دود سیگار به دلیل سوختن تنباکو و دود قلیان به دلیل داغ شدن تنباکو در ظرف حاوی زغال ایجاد می شود.بنابراین تولید نهایی یکی است: دود! که از مواد شیمیایی سرطان زا تشکیل شده است.
- تنباکوهای میوه ای سالم تر از تنباکو های معمولی اند.
- تنباکو های میوه ای نیز حاوی تار و مواد مولد انواع سرطان اند. تنباکو، تنباکوست،حتی اگر به عسل آغشته باشد.
- در مقایسه با یک نخ سیگار ، دود قلیان مقدار بیشتری ارسنیک، سرب و نیکل دارد . 36 بار بیشتر از سیگار، حاوی تار و 15 بار بیشتر از سیگار حاوی منواکسیدکربن است.
- هر چقدر طول مدت یک وعده قلیان بیشتر باشد، نیکوتین و توکسین بیشتری وارد بدن می شود.
- استفاده از قطعة مشترک دهانه قلیان، احتمال انتقال بیماری هایی مثل آنفولانزا ، عفونت، هپاتیت، سل و حتی تب خال دهانی را بیشتر می کند.
- نشستن در فضایی که دیگران قلیان مصرف می کنند، فرد را در معرض دود دست دوم قرار می دهد.
- دود حاصل از قلیان حاوی مواد سرطان زا و سمی بی شماری است که باعث ابتلا به سرطان ریه، بیماری های قلبی، بیماری های تنفسی ، آثار زیانبار دوران بارداری و انواع دیگر بیماری ها می شود.
- استفاده از عصاره های شیمیایی و رنگدانه های گیاهی ، در درازمدت ممکن است آثار سوء بر مصرف کننده داشته باشد.
تحقیقات نشان داده که ۹۰ درصد افرادی که اعتیاد به مواد دخانی دارند از سنین زیر ۱۸ سال شروع کرده اند. برخی از مهمترین عوامل محیطی که نوجوانان و جوانان را به سمت مصرف مواد دخانی سوق میدهد عبارتند از:
- احساس جذاب شدن و مورد توجه قرار گرفتن
- مستقل شدن و به بلوغ رسیدن و بزرگ شدن
- اجتماعی شدن و محبوب شدن در میان همسالان
- الگوبرداری از هنرپیشه ها و افراد معروف
- مصرف دخانیات توسط والدین یا دوستان صمیمی
- باورهای غلط در مورد مصرف سیگار مثل اینکه سیگار کشیدن موجب رفع عصبانیت، رفع خستگی، رفع دلشوره و اضطراب، تقویت ذهن و هضم غذا می شود.
- ساده انگاری در مورد مصرف قلیان به عنوان یک ماده دخانی کم خطرتر از سیگار
- اشتغال ذهنی و دغدغه های فکری
- در دسترس بودن و یا قیمت پایین انواع مواد دخانی
- وجود تنش و ناهنجاری های خانوادگی، خانواده های بی ثبات و نبود حمایت های خانوادگی
- قبیح و ناپسند نبودن مصرف دخانیات به ویژه قلیان در اذهان عموم
دود دست دوم چیست و چه خطراتی دارد؟
دود دست دوم و سوم مواد دخانی دود ناشی از سوختن سیگار و دخانیات، تحت عنوان دود دست دوم شناخته می شود . طبق آمار ۳۰ درصد بیماری های قلبی و یک سوم بیماریهای تنفسی در بین افرادی است که در معرض دود مواد دخانی هستند ولی خودشان مصرف کننده مواد دخانی نیستند. میزان بروز سرماخوردگی، عفونت گوش میانی، گلو درد، سرفه و گرفتگی صدا در کودکانی که والدین سیگاری دارند بیشتر از سایرین است. دود دست سوم به صورت دو در هوا مشاهده نمیشود بلکه به صورت بوی سیگار خود را در محیط نشان می دهد. در دود دسته سوم ، سموم ناشی از سوختن مواد دخانی از طریق لباس، پوست، مو و وسایل اطراف فرد سیگاری به دیگران منتقل می شود و ثابت شده که اثر آن تا ماه ها پایدار و تاثیرگذار است. تحقیقات نشان داده که ۹۰ درصد نیکوتین دود سیگار به دیوار ، سطوح ، وسایل نرم درون خانه (مثل فرش و بالش و مبل) و نیز لباس، مو و پوست افراد میچسبد.
تنها سرطان ریه یا بیماریهای قلبی پیامدهای استعمال دخانیات نیست بلکه مجموعه ای از مسایل و مشکلات بهداشتی در ارتباط با مصرف مواد دخانی وجود دارد که می تواند به لحاظ شرایط جسمانی و مقاومت ایمنی در افراد سیگاری بروز می کند، که برخی از آنها عبارتند از:
با تضعیف سیستم ایمنی افراد سیگاری در اثر مصرف مواد دخانی، بدن این افراد مستعد ابتلا به انواع بیماریها از جمله «لوپوس اریتماتوز» می شود که این بیماری می تواند:
- عامل از دست دادن موها،
- ایجاد زخم در دهان،
- جوش های پوست روی صورت، سر و دست ها شود.
افراد سیگاری ۴٠ درصد بیش از افراد دیگر در معرض ابتلا به:
- آب مروارید،
- کدر شدن عدسی چشم،
- و ممانعت از عبور نور و در نهایت نابینایی هستند.
- استعمال سیگار باعث از بین بردن پروتئین های انعطاف دهنده پوست می شود؛
- همچنین باعث تحلیل بردن ویتامین A و محدود کردن جریان خون در عروق پوست می گردد.
- پوست افراد سیگاری خشک و دارای خطوط و چین خوردگی های ریزی در اطراف لبها و چشمهاست.
- افرادی که سیگار مصرف میکنند ٣ برابر بیش از افراد غیر سیگاری به عفونت گوش میانی دچار می شوند.
- افراد سیگاری ٢ برابر بیشتر از افراد غیر سیگاری در معرض خطر ابتلا به نوعی سرطان پوست (پوسته پوسته شدن، برجستگی روی پوست) قرار دارند.
- افراد سیگاری ۵/١ مرتبه بیشتر از افراد غیر سیگاری در معرض خطر از دست دادن زودرس دندانها هستند.
منواکسید کربن یکی از اصلی ترین گازهای سمی در خروجی اگزوز اتومبیل و دود سیگار است، میل ترکیبی این گاز با خون بسیار بالاتر از اکسیژن است.
- این گاز باعث کاهش قدرت عمل اکسیژن در خون افراد سیگاری حرفه ای تا ١۵ درصد می شود.
- استخوان های افراد سیگاری تراکم خود را از دست داده و به راحتی شکسته می شود همینطور زمان التیام یافتن و جوش خوردن آنها پس از شکستگی تا ٨٠ درصد افزایش پیدا می کند.
- بیماریهای قلبی ـ عروقی ناشی از استعمال دخانیات بیش از ۶٠٠ هزار نفر را در سال در کشورهای توسعه یافته از بین می رود.
- استعمال دخانیات باعث افزایش ضربان قلب،
- بالا رفتن فشار خون،
- افزایش خطر ابتلا به فشار خون بالا و گرفتگی عروق و نهایتا ایجاد حمله قلبی و سکته می شود.
- استعمال دخانیات مقاومت معده را در برابر باکتریها پایین می آورد؛
- همچنین باعث تضعیف معده در خنثی سازی اسید معده و مقاومت در برابر آن بعد از غذا خوردن و بر جای ماندن باقیمانده اسید در معده و در نتیجه تخریب دیواره آن می شود.
- زخم معده افراد سیگاری به سختی درمان می شود و احتمالی بهبودی آن تا زمانی که فرد سیگاری اکثرا اندک است.
١٠- تغییر رنگ انگشتان
- قطران موجود در دود سیگار در اثر استعمال مستمر دخانیات روی انگشتان و ناخنها جمع شده و باعث تغییر رنگ آنها به قهوه ای مایل به زرد می شود.
- مصرف سیگار در دوران بارداری می تواند باعث افزایش خطر زایمان نوزاد با وزن کم و بروز مسایل بهداشتی در آینده شود.
- سقط جنین در مادران سیگاری ۲ تا ۳ برابر بیشتر است.
۱۲ – تغییر شکل دادن سلولهای جنسی در مردان
- استعمال دخانیات باعث کاهش تعداد اسپرم و کاهش جریان خون در آلت تناسلی مردان و ناتوانی جنسی در این افراد می شود.
- ناباروری جنسی در مردان سیگاری نیز متداول تر از افراد غیر سیگاری است.
- بیش از ۴٠ عنصر سرطانزا در دود سیگار وجود دارد احتمال سرطان ریه ٢٢ مرتبه بیشتر از افراد غیر سیگاری است.
طبق تحقیقات بی شماری که انجام شده است در صورت ادامه مصرف سیگار و سایر دخانیات توسط افراد سیگاری، احتمال مبتلا شدن آنها به انواع سرطان های دیگر از قبیل:
- زبان،
- دهان،
- غدد،
- بزاق و حلق ( ۶ تا ٢٧ برابر)،
- سرطان بینی ( ٢ مرتبه بیشتر)،
- گلو ( ١٢ مرتبه)،
- مری ( ٨ تا ١٠ برابر)،
- حنجره ( ١٠ تا ١٨ برابر)،
- معده ( ٢ تا ٣ برابر)،
- کلیه ( ۵ برابر)،
- آلت تناسلی مرد ( ٢ تا ٣ برابر)،
- لوزالمعده ( ٢ تا ۵ برابر)،
- و مقعد ( ۵ تا ۶ مرتبه) وجود دارد.
